Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Auteur:
Pharos

Bron:
Pharos

Pagina: Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Factsheet 2024: factsheet-laaggeletterdheid-en-beperkte-gezondheidsvaardigheden.pdf

Site: Gezondheid en kwaliteit van zorg voor iedereen - Pharos

Samenvatting op basis van pagina:

Gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid

De Nederlandse zorg is voor veel mensen te ingewikkeld. Dat geldt zeker voor ruim één op de drie Nederlanders: mensen voor wie het moeilijk is om medische informatie te vinden, te begrijpen, te beoordelen en toe te passen.^¹ Een deel van de mensen voor wie de zorg te ingewikkeld is, heeft moeite met lezen en schrijven. Sommigen zo veel dat het hun dagelijks leven beïnvloedt.

Wat zijn gezondheidsvaardigheden?

We maken onderscheid tussen gezondheidsvaardigheden op persoonlijk niveau en op organisatorisch niveau.

Persoonlijk niveau

Persoonlijke gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken wanneer ze gezondheidsgerelateerde beslissingen moeten nemen.

Drie typen vaardigheden spelen een rol^²:

• Functioneel (zoals lezen en schrijven, rekenen, zoeken op internet)
• Interactief of communicatief (zoals begrijpend lezen, abstract denken, hoofd- van bijzaken scheiden, reflecteren)
• Kritisch (zoals toepassen van informatie, ordenen, vooruitdenken, prioriteiten stellen)

Deze ‘gezondheidsvaardigheden’ kunnen verschillen van persoon tot persoon en zijn contextafhankelijk. Hoe complexer de situatie waarin iemand zich bevindt, hoe sneller er een mismatch is tussen de persoon en de zorgomgeving.^¹ Bij veel stress nemen gezondheidsvaardigheden vaak af. Na een slecht-nieuwsgesprek is het bijvoorbeeld voor de meeste mensen onhaalbaar om het meteen over behandelingen te hebben.

In het dagelijks leven hebben mensen die minder gezondheidsvaardig zijn onder andere moeite met:

• medicijnen op de juiste manier innemen
• de weg vinden in het ziekenhuis
• zoeken op het internet (digitale vaardigheden)
• (uitnodigings)brieven en mails begrijpen
• folders, websites, formulieren, bijsluiters begrijpen
• gesprekken met zorgverleners voeren
• uitleg en adviezen begrijpen en in praktijk brengen

Organisatorisch niveau

Gezondheidsvaardige organisaties

Een ‘gezondheidsvaardige organisatie’ is een organisatie die het mensen mogelijk maakt om informatie en (zorg)aanbod te vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken.^³,⁴. Een gezondheidsvaardige organisatie is dus toegankelijk en begrijpelijk voor iedereen, ongeacht het niveau van gezondheidsvaardigheden. Alle organisaties die zich richten op patiënten, cliënten, inwoners of algemeen publiek kunnen daar naartoe werken.

Bekijk ons interactieve overzicht van de 10 kenmerken van een gezondheidsvaardige organisatie om direct aan de slag te gaan. Je vindt in dit interactieve model over elk kenmerk tips, instrumenten en trainingen. Ook lees je voorbeelden van andere organisaties die hierin al stappen hebben gezet.

Hayo van der Werf