‘Bijstand in één dag’ voor dak- en thuislozen in Amsterdam

Opdrachtgever: Afdeling Bijzondere Doelgroepen, Dienst WPI (Werk Participatie Inkomen), Gemeente Amsterdam

Auteurs:
Hille Hoogland (hillehoogland.hh@gmail.com),
Elle Klooster (evaklooster@gmail.com)

Bron:
De Antropologische blik

Link naar pagina O&S op openresearch: Evaluatie pilot ‘bijstand-in-1-dag’ - openresearch.amsterdam

Site: De Antropologische blik

Site: Werk en Inkomen | Sociaal Domein

Samenvatting op basis van rapportage:

Kern van de pilot is het toekennen van de uitkering en een overbruggingslening in één dag. Doel is om direct bij te dragen aan bestaanszekerheid van dak- en thuisloze Amsterdammers in een schrijnende situatie en om (financiële) stress weg te nemen.

Het onderzoek is uitgevoerd in de periode april tot augustus 2025 in opdracht de afdeling Bijzondere Doelgroepen van de Dienst Werk Participatie en Inkomen (WPI) van de Gemeente Amsterdam. De ervaringen van de deelnemers van de pilot staan centraal in het onderzoek. Er is gesproken met in totaal 33 betrokkenen, te weten 23 professionals en 10 deelnemers aan de pilot. Bij het werven van deelnemers is gestreefd een afspiegeling te bereiken van de Amsterdammers die met de pilot zijn bereikt.

De pilotdeelnemers

De tien geïnterviewde deelnemers zijn dak- of thuisloos op het moment dat zij zich melden bij de balie van Bijzondere Doelgroepen. Zij verblijven op wisselende adressen, tijdelijke logeerplekken, in de opvang of op straat. De onderzoekers hebben hen face-to-face gesproken, nadat de medewerkers van Bijzondere Doelgroepen hen eerst om toestemming hebben gevraagd.

De geïnterviewden zijn alleenstaande moeders met jonge kinderen en alleenstaande mannen die door een of meerdere oorzaken geen eigen woonplek (meer) hebben. De meeste deelnemers komen via hun netwerk of via organisaties zoals het Leger des Heils of buurtteams bij de Afdeling Bijzondere Doelgroepen terecht. Sommige deelnemers melden zich aanvankelijk alleen voor een postadres.

Ervaringen met de overbruggingslening en snelle toekenning

Na de intakegesprekken door getrainde klantbegeleiders, krijgen de pilotdeelnemers direct te horen dat zij de dezelfde dag bijstand en een overbruggingslening krijgen toegekend, vanwege hun situatie van dak- of thuisloosheid en acute (financiële) nood.

Tijdens de interviews is gevraagd naar ervaringen op de dag van de toekenning en de latere impact van deelname aan de pilot. Alle deelnemers herinneren zich de dag van toekenning goed en waarderen de snelle afhandeling op één dag. De overbruggingslening van 850 euro is direct besteed aan basisbehoeften zoals eten, babyvoeding, luiers of kleding. Ook gaven zij het uit aan het aflossen van informele schulden bij vrienden en familie. Sommige deelnemers investeerden in zaken zoals een fiets, telefoon of Ipad om de kans op opleiding en werk te vergroten.

De deelnemers ervaren het contact met klantbegeleiders als prettig, begripvol en helder. Zij waarderen het dat zij de klantbegeleiders kunnen benaderen via app. Vooral voor praktische vragen vinden zij dat prettig. Wel geven de meeste deelnemers aan behoefte te hebben aan meer begeleiding bij het vinden van werk of opleiding.

Klantbegeleiders bevestigen dat de snelle toekenning en de overbruggingslening financiële rust en stressvermindering bij deelnemers brengen. Ze benadrukken het belang van maatwerk en vertrouwen in hun oordeel. Tegelijkertijd ervaren zij spanning tussen het toetsen op rechtmatigheid en het bieden van ondersteuning.

Conclusies

De pilot bereikt Amsterdammers die dak- of thuisloos zijn en die verkeren in schrijnende situaties. Deelnemers waarderen de snelle toekenning en overbruggingslening, die hen direct helpt bij het voorzien in basisbehoeften en aflossen van schulden. Het werken vanuit vertrouwen in het contact met klantbegeleiders draagt bij aan het gevoel gehoord te worden.

Deelnemers vermelden unaniem dat zij door de snelle toekenning van de uitkering en de overbruggingslening minder stress ervaren. De pilot biedt niet alleen korte termijn stressreductie, maar creëert ook ruimte voor toekomstgerichte stappen. Bij een aantal deelnemers heeft deelname aan de pilot gezorgd voor kanteling in de levensloop, zoals het starten van een opleiding of het zoeken naar werk. Bij deelnemers die al enkele maanden deelnemen aan de pilot is de impact het best zichtbaar. Deelnemers die na een periode in detentie bij de pilot instroomden, opperen dat de pilot de kans op recidive kan verlagen.

Voor de meeste deelnemers is een plek om te wonen echter nog onbetaalbaar of onbereikbaar. Het gebrek aan een stabiele woonplek blijft voor alle deelnemers een enorm probleem. Bij de alleenstaande vrouwen met kinderen en de chronisch zieke deelnemer is de woonsituatie zeer schrijnend te noemen.

Deelnemers hebben behoefte aan intensievere begeleiding bij werk en woonruimte, aangezien het gebrek aan betaalbare huisvesting een fundamentele stressfactor blijft. Voortzetting van de snelle toekenning en overbruggingslening wordt aanbevolen. Daarbij is aandacht voor versterking van ondersteuning bij het zoeken naar passende opleiding, werk en huisvesting nodig.

Hayo van der Werf