Erfgoed van de Week | Weesp 670 jaar stadsrechten!

Op 20 mei 1355 tekende hertog Willem V van Beieren als graaf van Holland en Zeeland in Dordrecht een document waarmee de stadsrechten van Weesp zijn bezegeld. Het lakzegel dat bij zo’n belangrijke oorkonde behoort is helaas verloren gegaan.

_{Cornelis Visscher (III), Portret van Willem V, hertog van Beieren en graaf van Holland (ca. 1650). | Bron: collectie British Museum (inv.nr 1839,0413.360).}

Stadsrechten als 'bindmiddel'

Weesp lag op het grensgebied tussen het Sticht van de bisschop van Utrecht en de grafelijkheid Holland. Het behoorde afwisselend bij het grondgebied van de ene heer en dan weer bij de andere. Sinds 1317 behoorde het definitief bij Holland. Het verlenen van stadsrechten door de graaf was een manier om de inwoners van de Weesp aan hem te binden. Hij gaf hen vrijheid, maar in ruil hiervoor moesten de inwoners de graaf te hulp schieten wanneer het territorium van Holland werd aangevallen. Koos de stad voor aansluiting bij een andere landheer, dan zouden de rechten meteen vervallen. De kersverse stad kreeg tevens het recht, of beter gezegd de verplichting, de aarden wallen te vervangen door stenen muren, afgewisseld door torens, rondelen en een aantal poorten. Zo’n verdedigingswerk was in dit grensgebied ook nodig. Men zal met het bouwen van de vestingwerken meteen zijn begonnen. Maar die waren een jaar later (1356) nog niet gereed, waardoor de stad door de bisschop van Utrecht weer makkelijk kon worden ingenomen en verwoest. De bouw van de stadsmuren startte pas daarna serieus.

Stadsrechten en rechtspraak

In de oorkonde werd aangegeven dat de grenzen van de stad tot de wallen liepen. Binnen die grenzen genoot men vrijheid om een beroep uit te oefenen. Iedereen zonder schulden was vrij om zich hier van buiten in de stad te vestigen. Veel van de bepalingen gingen over de rechtspraak door schout en schepenen binnen de muren van de stad. Deze functionarissen waren een kruising van de huidige rechters en stadsbestuurders, in de vorm van wethouders. Veel van de boetes werden opgelegd door de graaf. In het geval van zwaardere misdaden lag de rechtspraak bij een vertegenwoordiger van de graaf (baljuw) of bij de graaf zelf.

_{Cornelis Anthonisz, Plattegrond van Weesp in 1551. Negentiende-eeuwse kopie naar het origineel dat verloren is gegaan. | Bron: Stadsarchief Amsterdam.}

Een blik op Weesp rond 1355

De nederzetting van Weesp lag aan de rivier de Vecht, bij de aftakking van het Smal. Aan de landzijde werden het Smal en de Vecht met elkaar verbonden door een vestegracht, nu de huidige Oudegracht en Achter ’t Vosje. De stad had eerst 2 stadspoorten. Die lagen aan de uiteinden van de vestegracht: de Klinketpoort bij de Vecht en de Gheynpoort bij het Smal, waren de oudste. Later kwam daar de Muiderpoort nog bij, op hoek van de Vecht met het Smal.

Rond 1355 woonden er net iets meer dan 1000 mensen. De omvang van het gebied van de stad was nog hetzelfde zoals die ongeveer 2 eeuwen later wordt weergegeven op de kaarten van Cornelis Anthonisz (1551) en die van Jacob van Deventer (1553).

Op de kaart van Anthonisz zijn naast de Laurenskerk ook het gasthuis afgebeeld, dat omstreeks dezelfde tijd als de stadsrechten is ontstaan. Zoals in de meeste steden waren er in Weesp in het begin van de vijftiende eeuw ook 2 kloosters gesticht: het Oude en het Jonge Convent geheten. Deze kloosters, die een substantieel deel van het grondgebied van de stad in beslag namen, worden ook op de kaart van Anthonisz afgebeeld. Mede door de ligging in een grensgebied heeft Weesp nooit zo kunnen groeien als het nabij gelegen, zeer machtig geworden Amsterdam.

Erfgoed van de Week

In de rubriek Erfgoed van de Week staat elke week een bijzondere archeologische vondst, vindplaats, voorwerp, monumentaal gebouw of historische plek in de stad centraal. Via de website amsterdam.nl/erfgoed, Open Research Amsterdam, LinkedIn, Instagram @monumentenarcheologie, en Facebook Monumenten en Archeologie delen de erfgoedexperts van Monumenten en Archeologie het erfgoed van de stad met Amsterdammers én overige geïnteresseerden. Dit artikel is geschreven door Richard Harmanni.

_____________________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________________

Nieuwsbrief

Erfgoed van de Week elke week in je mailbox? Abonneer je dan op de nieuwsbrief van de gemeente Amsterdam.

• Naar de nieuwsbrief

Eerder verschenen

• Erfgoed van de Week