Article

Het Parool: Wij, dat zijn op de biënnale voor architectuur ook de microben

Op de 17de Architectuur­biënnale van Venetië ademt de Nederlandse bijdrage een en al inclusiviteit. Vanaf zaterdag is de tentoonstelling open.

Het Parool

De hoofdcurator van de Architectuurbiënnale van Venetië, Hashim Sarkis, formuleerde zijn thema als een vraag: How will we live together? Veel landen kwamen met een antwoord. Zo stelt Letland dat technologie niet ons leven mag dirigeren. Israël richt zich op de invloed van landbouw op het landschap. En Mexico komt met twaalf recente gebouwen.

De Nederlandse inzending, die sinds 2014 wordt georganiseerd door Het Nieuwe Instituut, antwoordt met een wedervraag: Who is we? Die vraag om nadere definitie impliceert dat de wereld waarin we leven en samenleven al veel te lang ontworpen is voor en door een beperkt ‘wij’ – lees: witte, heteroseksuele mannen uit de sociaaleconomische bovenklasse.

Who is we? borduurt voort op de viering van honderd jaar Bauhaus in 2019. Het Nieuwe Instituut richtte toen Neuhaus op, een update van het utopische project uit Weimar. Vooruitgang werd begin 20ste eeuw nog teveel gezien vanuit een zuiver menselijk perspectief. Anno nu moet het inclusiever en doen ook dieren, planten, de aarde en zelfs de elementen mee.

Voedselbos

Debra Solomon muntte de term multispecies urbanism en geeft daar in deze biënnale verder invulling aan. Zij deed onder andere onderzoek naar de bodemgesteldheid in Urbaniahoeve, het voedselbos in Amsterdam-Zuidoost dat zij elf jaar geleden begon met de lokale gemeenschap. De 55 hectare ‘eetbare ecologie’ hebben de biodiversiteit van de omgeving vergroot, de waterberging verbeterd en bewoners meer bewust gemaakt van de omringende natuur.

Solomon presenteert ook een plan voor een permanente ingreep in de Giardini, het park met paviljoens dat het hart vormt van de biënnale. Door twee vijvers aan te leggen aan weerszijde van het Nederlandse paviljoen zouden bomen en planten erop vooruitgaan maar ook microben floreren, waardoor een gezondere leefomgeving ontstaat.

De andere hoofdexposant is architect Afaina de Jong. Van haar is de kleurrijke interventie in het paviljoen. In de hoekige ruimte heeft ze een cirkelvormig zaaltje gecreëerd. De streeppatronen en felle kleuren verraden niet-westerse inspiratiebronnen en contrasteren stevig met de witte strengheid van het Nieuwe Bouwen van Gerrit Rietveld die het paviljoen in 1953 ontwierp. De Jongs interventie probeert het verleden niet uit te gummen. Haar wanden zijn een beetje opgetild en lijken te zweven. Strak modernistisch en veelvormig hedendaags zijn zo tegelijk zichtbaar.

Nieuwe taal

De Jong stelt voor om anders over architectuur na te denken. In de persconferentie stelde ze voor dat te doen in termen van ritme en muziek, ‘waarbij de architectuur moet bedenken welke rol ze speelt: leadzanger of bassist?’ Er is volgens haar sowieso een nieuwe taal nodig om goed te kunnen praten over wat architectuur zou kunnen zijn ‘en daarvoor moeten we niet teruggrijpen op dezelfde dode Franse denkers die altijd worden aangehaald’. Voor het paviljoen stelde ze daarom met Solomon een lijst samen van veertig vrouwelijke denkers, The (M)others, die een alternatieve canon vormen.

Het was de bedoeling dat in het paviljoen lezingen en debatten zouden plaatsvinden, maar zelfs na een jaar uitstel laten de coronamaatregelen dat niet toe. De meeste bijdragen zijn opgenomen in Felix Meritis en te zien op video. Het voordeel is dat ook thuisblijvers ze nu kunnen zien, via de site van Het Nieuwe Instituut.

Bron: Edo Dijksterhuis. 21 mei, 2021. Het Parool

Voor meer informatie voedselbos zie: artikel Voedselbos Amsterdam Zuidoost (VBAZO)

Image credits

Header image: Venice Map

Icon image: Het Parool