Concept evaluatie pilot incubatorprogramma AmsterDOEN & MeentCoop ism BuRosa

Samenvatting en doelen

Het pilot-incubatorprogramma is in februari 2024 - in samenwerking met MeentCoop en Burosa -opgestart met als doel "structureel en systematisch te investeren in de gemeenschapseconomie door middel van begeleiding, kennisoverdracht, financiering en agenderen en aanjagen van coöperatieve oplossingen in het algemeen."[1]

In het pilot-incubatorprogramma werken koppels van ambtenaren en AmsterDOENers samen aan een gedeeld vraagstuk en onderzoeken wat er nodig is om de publiek-collectieve samenwerking te versterken. De oplossingen en 'workarounds' die door de koppels ambtenaar-AmsterDOENer worden bedacht en ontwikkeld, worden verzameld in een 'toolbox’ voor publiek-collectieve samenwerking die ook ten goede komt aan andere Amsterdamse commons/initiatieven. In november 2024 is de eerste ronde van het programma afgesloten. In dit verslag reflecteren we op de opzet van het programma en de behaalde resultaten. Dit doen we met het oog op de volgende uitvoeringsronde in 2025.

Inspanningen die zijn verricht binnen het pilot-incubatorprogramma

Er zijn zeven publiek-collectieve koppels (AmsterDOENer en ambtenaar) geworven die elk een gezamenlijk vraagstuk hebben. De koppels bestrijken de domeinen circulaire kleding, voedsel, zorg, compost, bezorgcoop/platform, energie, en een leer/experimenteer gemeenschap.

Tussen februari en november 2024 zijn tien live bijeenkomsten (op verschillende locaties) georganiseerd onder leiding van een moderator. Thema's, locaties, werkvormen en gastsprekers wisselden per bijeenkomst. Op iedere bijeenkomst stond een specifiek thema centraal; (waaronder netwerk in kaart brengen, meervoudige waardecreatie, financiering en ruimtegebruik). Vanaf bijeenkomst 3 is er op elke bijeenkomst de praktijk van één van de AmsterDOENers centraal gesteld.

Tussen de live bijeenkomsten door werden maandelijks ook (8) online bijeenkomsten georganiseerd.

Op drie momenten zijn deelnemers gevraagd input te leveren via een schriftelijke enquête. De eerste uitvraag werd gebruikt voor de verdere invulling van het programma. Op alle momenten is gevraagd naar ervaringen met -, en waardering voor het programma.

Daarnaast werd één koppel persoonlijk geïnterviewd over hun ervaringen in het pilot-incubatorprogramma, ook is er een korte film (zie later in dit artikel) gemaakt over het incubatorprogramma.

Er zijn in samenwerking met MeentCoop vijf open (publiek toegankelijke) bijeenkomsten, zogeheten Mee(n)t ups, georganiseerd over o.a. financiering, de gemeenschapseconomie en de mogelijkheden die de omgevingswet biedt aan initiatieven.

Opbrengsten voor de deelnemers (niveau 1)

Uit de enquêtes en gesprekken met de deelnemers blijkt dat zij over het geheel genomen positief zijn over de opbrengsten van het pilot-incubatorprogramma.  Ruim tachtig procent van de deelnemers vindt dat de samenwerking is verbeterd ten opzichte van de start van het incubatorprogramma.[2]

Onderstaande antwoorden op de vraag ' Wat heeft het incubatorprogramma jou en je initiatief tot nu toe opgeleverd?' zijn hiervoor illustratief.

"Samen concrete stappen gezet die anders niet gezet zouden worden. Er is een waardevolle samenwerking ontstaan."

"Beter begrip van mogelijkheden en onmogelijkheden, van elkaars belangen en persoonlijke relaties zijn verbeterd"

"We hebben meer contact, er zijn ook echt concrete dingen gestart daardoor "

"Door gesprekken tijdens de incubatordagen en het draaien van de interviews beter het spanningsveld begrepen en de tussenruimte ontdekt en verkend wat wij en wat de gemeente nodig heeft."

" Meer kennis en begrip over en weer."

"Ik vond het een heel bijzonder programma en ik ben blij deze mensen en initiatieven te hebben leren kennen."

" Spiegelen en leren van ervaringen van andere initiatieven "

" Veel inspiratie opgedaan ook van alle ambtenaren hoe zij binnen hun eigen systeem problemen overwinnen om toch de samenwerking met initiatieven van de grond te krijgen."

Een aantal koppels heeft concrete oplossingen gevonden voor actuele dilemma's (zoals het benutten van het omgevingsplan als instrument voor claims op grondgebruik), of heeft extra financiering gerealiseerd. Sommige initiatiefnemers zijn gekoppeld aan een sparringpartner die verder kon meedenken over oplossingen voor specifieke uitdagingen van het initiatief.

Opbrengsten van het pilot-incubatorprogramma voor de stad/ andere AmsterDOENERS (niveau 2)

Het incubatorprogramma heeft ook geresulteerd in een aantal opbrengsten voor de stad/ andere AmsterDOENers:

De open (publiek toegankelijke) bijeenkomsten, zogeheten Mee(n)t ups, zijn door ongeveer 250 mensen bezocht. Met name de lezingen van Janelle Orsi (over juridische aspecten), het Schumacher Centre (over financieringsvormen) en Reinier Kalt (over de omgevingswet) zijn goed bezocht en gewaardeerd.

De inzichten uit het onderzoek door Schumacher Centre en de daarbij georganiseerde Mee(n)t up over commons vriendelijke vormen van financiering via een 'Regrantor fund' model, worden meegenomen in de verkenningen en gesprekken rond het nieuw Amsterdams Verbond, diverse (nieuwe en bestaande) subsidieregelingen, resultaat financiering en de verkenningen rond Sustainable Finance.

De samenwerking tussen de koppels binnen het incubatorprogramma (soms ondersteund door externe experts), heeft geresulteerd in een aantal beschrijvingen van werkwijzen die behulpzaam kunnen zijn bij het financieren en consolideren van commons. Deze worden in het eerste kwartaal van 2025 samengevat in een publicatie ('toolbox'). Elementen zijn:

• Het benutten van de nieuwe mogelijkheden die de omgevingswet biedt om als commons pro-actief invulling te geven aan een omgevingsplan (en hierdoor meer zeggenschap en rechten op gebruik te claimen).
• De motie die is ingediend voor bewonersinitiatieven op het gebied van GFT-inzameling. Hierin verzoekt de raad het college van B&W om bewonersinitiatieven op het gebied van GFT-inzameling verder te ondersteunen en stimuleren. Een motie is een bestaand instrument, maar deze is nog niet eerder zo expliciet ingezet voor (ondersteuning van) bewonersinitiatieven.

Kennisuitwisseling en verbindingen hebben, zowel tijdens incubatordagen als tijdens Mee(n)tups, plaatsgevonden binnen de koppels, tussen initiatieven onderling, tussen initiatieven en gemeente, verschillende afdelingen binnen de gemeente en tussen verschillende gemeenten, waaronder met Rotterdam. Zo ontstaat een kennisgemeenschap rond commons en publiek-collectieve samenwerking.

Learnings

Bij het uitvoeren van dit eerste pilot-incubatorprogramma zijn verschillende inzichten opgedaan die kunnen worden ingezet bij inrichting van de tweede uitvoeringsronde. Onder andere constateren we:

• De 'koppel-aanpak' en opstart vanuit een ambtelijke ‘vraag’ is uniek en waardevol. Het maakt de werving van deelnemers voor het incubatorprogramma tegelijkertijd complex en tijdsintensief.
• De intensiteit van het programma (10 live en 8 online bijeenkomsten) vraagt om een commitment die niet alle deelnemers kunnen waarmaken.
• Veel initiatieven lopen tegen dingen aan waar anderen ook tegenaan lopen: zowel in het eigen ‘domein’ als breder (Pars Pro Toto).
• De samenstelling van de deelnemersgroep was daarentegen niet divers qua opleidingsniveau en culturele achtergrond.
• Het samenstellen van een programma dat zinvol en relevant is voor alle deelnemers is intensief door de grote verschillen tussen de deelnemers wat betreft activiteit, domein en ontwikkelingsfase (van buy-in/ start-up, tot ‘gevorderd’).
• Niet alle deelnemers zijn tegelijkertijd aan het programma gestart waardoor sommige onderdelen soms om herhaling vragen.
• Rol- en taakverdeling tussen de organisatoren verdient (meer) aandacht.
• Er is een financiële bijdrage aan de deelnemende directies gevraagd om zo ook commitment te verzekeren voor deelname aan het incubatorprogramma. Dit is ook tijdsintensief.

Voortgang

Met de opgedane inzichten uit de eerste ronde wordt - samen met MeentCoop en BuRosa - een opzet voor een tweede ronde van het incubatorprogramma met nieuwe deelnemers in het tweede kwartaal van 2025 uitgewerkt. Daarbij wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om het incubatorprogramma laagdrempeliger en inclusiever te maken (waardoor de deelnemersgroep diverser en inclusiever kan worden).

De ‘toolbox’ (met sleutels voor publiek-collectieve samenwerking) wordt verder uitgewerkt, vastgelegd en gepubliceerd. Hiermee kan stadsbreed leren worden geborgd.

In samenwerking met Drift starten we in januari met gesprekken over het inrichten van een ‘maatschappelijke route’. Hierbij gebruiken we onder andere de inzichten van de deelnemers aan het incubatorprogramma.

De resultaten van de enquêtes onder deelnemers van het pilot-incubatorprogramma zijn separaat beschikbaar.

[1] Actielijn 2 van het Actieprogramma AmsterDOEN

[2] Onderzoek Data Duiding, Schriftelijke enquête, 28-11-2024

En ben je benieuwd naar hoe een incubatordag eruit ziet? Kijk dan het filmpje dat we halverwege het incubatorprogramma maakten!

Watch this video externally on: YouTube